Trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc Việt, trang phục còn là biểu hiện của một nội dung quan trọng mà cha ông ta đã bao lần hy sinh xương máu bảo vệ để chống lại sự đồng hóa, giữ gìn nền văn hóa với những phong tục tập quán tốt đẹp.
Cái riêng trong cách ăn mặc của người Việt chỉ tự biến đổi dần, khi chính từ trong đời sống của mọi thời đại khác nhau cần điều chỉnh sao cho phù hợp với sự tồn tại và phát triển.
Song dường như cho đến nay có một loại trang phục truyền thống đã trở thành như là một biểu tượng khi nhắc đến Việt Nam. Loại trang phục được yêu mến không phân biệt giới tính, tuổi tác, vóc dáng… Một trang phục đi suốt từ quá khứ đến hiện tại, đó không chỉ là một niềm tự hào của dân tộc mà còn là sự ngưỡng mộ của thế giới khi được một lần ngắm nhìn. Một trang phục đầy tính thuyết phục bởi chính sự linh hoạt biến đổi dần trong quá trình phát triển và định hình ở mức độ cô đọng nhất: Đôi tà Áo dài Việt Nam.
Có được chiếc Áo dài lành lặn, đẹp đẽ như ngày hôm nay đã là công lao của cả dân tộc. Hơn thế, còn là sự thể hiện rõ nét đặc điểm, tính cách con người Phụ nữ Việt Nam, đẹp một cách tế nhị, kín đáo, cái đẹp của ngoại hình phải thấy được cái dịu dàng ý tứ  đạo đức bên trong. Có lẽ vì thế chiếc áo dài là một trong số ít những trang phục truyền thống còn đáp ứng được yêu cầu của một thời đại mới, lại vừa duy trì được bản sắc dân tộc. Kiểu dáng của chiếc Áo dài Việt Nam đã dần thay đổi theo chiều hướng ”ngày càng mới “ – Điều mà học thuyết của Triết lý Âm dương đưa ra lý luận sự vật biến hóa luôn phát triển theo chiều hướng mới và theo một quy luật nhất định ”Cùng thì biến, biến thì thông, thông thì trường cửu “.Cái ”biến “ để ”thông “ ở đây, khi thời trang Việt Nam hiện nay Áo dài có hàng ngàn kiểu ”biến tấu “, ”tấu khúc “ … của riêng các họa sĩ và nhà thiết kế. Việc chọn lựa một dáng hình tiêu biểu và chuẩn mực nhất đặt ra cho chiếc Aùo dài Việt Nam có lẽ phải cần đến sự góp ý của các nhà nghiên cứu Văn hóa, Dân tộc, Mỹ học, Nghệ thuật học và ý kiến của nhiều người quan tâm.
ÁO DÀI ƠI…! là tiếng gọi yêu thương gần gũi mà trân trọng.
ÁO DÀI ƠI…! giữ gìn một trang phục truyền thống không chỉ dừng lại vào việc bảo tồn. Điều quan trọng là phải đưa vào được trong đời sống thực tế  của thời đại ta đang sống trong sự vận động, tiến hóa không ngừng – Để hình thức Áo dài Việt nam luôn mới mà nội lực ẩn chứa cả nền văn hóa Việt Nam. Đặc biệt hướng tới lớp trẻ khi tiếp cận nền văn hóa của công nghệ hiện đại, vẫn không quên nền văn hóa cội nguồn.

        Họa sĩ  Sĩ Hoàng

Trong nhóm 7 người chơi đồ cổ có tiếng ở TP. Hồ Chí Minh hiện nay, chỉ có ông Trần Đình Sơn sưu tầm được 6 bộ trang phục Cung đình thời Nguyễn ( 1802 - 1945 ). Ông Sơn giữ gìn bộ trang phục - đồ gia bảo ấy với niềm hãnh diện về gia đình mình - một dòng họ quan lại lớn thời Nguyễn…

Đó là những bộ đại triều phục, lễ phục của ông cố nội ông Sơn là cụ Trần Đình Bá giữ chức Thượng thư Bộ Hình từ thời vua Thành Thái đến thời vua Khải Định. Và Những bộ trang phục của phu nhân ông Thượng thư. Hơn một thế kỷ, qua những năm tháng chiến tranh ác liệt, gia đình ông Sơn cất kỹ, bảo quản tốt những bộ trang phục này. ”Tại một vài bảo tàng lịch sử có trưng bày một số bộ trang phục Cung đình, nhưng trong giới sưu tầm đồ cổ tư nhân chưa ai nghĩ đến việc sưu tầm y phục Việt Nam qua các thời đại. Theo tôi đây là một điều đáng tiếc. Vì vậy, chúng tôi giữ gìn bộ trang phục của cha ông mình để con cháu mai này nhìn mà biết ngày xưa các cụ ăn vận thế nào “. Ít người biết đến bộ sưu tập độc đáo này của ông Trần Đình Sơn. Ngay như nhà tạo mẫu Minh Hạnh cũng mới được nhìn những bộ trang phục này qua những tấm hình. Cho đến Festival Huế tháng 4 năm 2000, nhà nhiếp ảnh Đào Hoa Nữ mới đến chụp, công chúng mới chính thức biết đến.

Các bộ trang phục này hầu hết may bằng tơ tằm, gấm, hoa văn thêu tinh xảo với các màu tím, đỏ, xanh lam. Ngoài những bộ trang phục Cung đình, ông Sơn còn gìn giữ nhiều vật dụng cung đình - những món đồ men lam Huế. ”Đây là đồ dùng hàng ngày trong các gia đình hoàng tộc Huế, nhưng nay thành của hiếm vì ít người còn giữ được “ - ông Sơn khiêm tốn nói. ”Mỗi gia đình, mỗi người có ý thức gìn giữ những kỷ vật của cha ông để con cháu biết và tự hào về dòng tộc của mình“. Ngày 14 - 6, Quốc hội đã thông qua Luật Di sản văn hóa; Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia trực thuộc Thủ tướng Chính phủ cũng đã được nhất trí thành lập. Giới chơi đồ cổ chúng tôi hy vọng, trong hội đồng này có sự tham gia của các nhà khảo cổ học, sử học,…của cả ba miền… Khi luật được thi hành, vấn đề rất quan trọng là phải có những tiêu chí xác định cụ thể đâu là cổ vật và đâu là báu vật quốc gia… “

 TUYỀN LINH
      Trích Báo LAO ĐỘNG
 Thứ Sáu ngày 22 - 6 - 2001
   Số 136 - 2001

Không phải đến hôm nay chiếc áo dài Việt Nam mới được xưng tụng và chiếm tình cảm của rất nhiều bạn bè trên thế giới.
Gần 60 năm về trước, ngay tại Sài Gòn, áo dài đã là một niềm tự hào, là biểu trưng cho cái đẹp của người phụ nữ Việt Nam ở bất kỳ giai tầng nào. Và cũng vào thời điểm ấy, đã từng có những cuộc thi như  Người đẹp Áo dài hôm nay.
Năm 1937, cuộc thi “Concours élégant – Sài Gòn” tại vườn ông Thượng ( Tao Đàn ngày nay ) do một số công chức và các nhà kinh doanh tổ chức trong khuôn khổ hội chợ năm ấy – có thể được coi là cuộc thi áo dài đầu tiên ở Việt Nam.
Theo lời kể của cụ bà Nguyễn Thị Liễu ( sinh năm 1912 ở Hóc Môn ) – người đoạt giải hoa hậu trong kỳ thi năm ấy – thì cuộc thi diễn ra trong một buổi, tất cả các thí sinh chỉ trình bày trước khán giả có một loại trang phục: áo dài.
Người có công phát hiện ra hoa hậu áo dài năm 1937 là chủ tiệm may áo dài Phước Thịnh. Gặp cô Liễu (lúc ấy 25 tuổi) tới tiệm may một chiếc áo dài, ông Phúc Thịnh đã phải thốt lên lời khen ngợi trước vẻ đẹp của cô khi thử áo, rồi ngỏ lời mời dự thi Hoa hậu vào dịp sắp tới. Cũng phải đôi lần tìm đến địa chỉ mà cô Liễu để lại, vận động gia đình mới được cô ưng thuận và để có chỗ dựa tinh thần, cô Liễu lại rủ thêm vài cô bạn gái xinh đẹp cùng đi dự cho vui.
Không sơ tuyển, bán, chung kết gì cả, mười chín cô gái Sài Gòn và lục tỉnh đến cuộc thi trong trang phục áo dài. 19 bộ áo dài đều do ông Phước Thịnh may đo trước ngày thi, bằng vải của tiệm vải Lê Trương biếu. Ông Phúc Thịnh muốn “phô trương thanh thế”, đã dắt tất cả 19 cô lội bộ từ tiệm nhà ( ở cửa chợ Bến Thành ) đến vườn ông Thượng để bà con phố phường được chiêm ngưỡng.
Cụ Liễu sôi nổi kể tiếp : “Mỗi cô một kiểu áo dài, một màu vải đẹp vô cùng. Theo tôi đẹp nhất lúc đó phải là cô Bửu, vợ một ông kỹ sư ở Mỹ Tho. Cô Bửu da trắng nõn nà, lại mặc bộ áo dài trắng, trông cứ như một bà hoàng. Còn cô đeo số 19 chừng 24 tuổi, bộ áo dài xanh dương thật hợp với mái tóc để dài tới gần gót chân, hấp dẫn làm sao. Mấy đứa nhỏ bạn tôi, đứa áo hồng, đứa áo vàng…lộng lẫy hết biết. Bởi vậy khán giả ngồi vây quanh bục diễn cứ phải ồ lên thảng thốt từng lúc khi các cô lần lượt bước ra trình diễn”.
Cô Liễu lúc đó mặc áo dài màu nâu non có viền kim tuyến vàng ( xem ảnh ). Khi ông chánh chủ khảo mời cô đi thêm một vòng nữa thì người xem đã la lên “Hoa hậu đây rồi!”. Cô Liễu mừng quá, chút xíu nữa rơi cả bóp cầm tay.
Giải thưởng chỉ có một bằng chứng nhận, quà tự chọn bày đầy một bàn dài và được mời dự hội chợ kế tiếp ở Cần Thơ, vậy mà niềm vui vẫn cứ còn nguyên vẹn cho đến mãi hôm nay, khi cụ Liễu kể lại chuyện xưa. Hiện nay, cụ Liễu 83 tuổi đang sống ở Vũng Tàu, khi được hỏi cụ có đi xem các cuộc thi Hoa hậu ngày nay không, cụ đáp : “Tiền đâu mua vé, ở nhà coi ti vi thôi”. Vậy cụ thấy sao?”. “Các cô gái bây giờ đẹp và dạn dĩ lắm! Nhưng thi mà phải mặc đồ tắm, sao thấy kỳ quá. Ở Việt Nam mình có áo dài đẹp quá rồi cần chi mấy thứ đồ ấy nữa!”.

V.U.M
  Trích Báo HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH
        Số 15 ra ngày 11 – 10 - 1995

Đây là bài viết đăng trên báo SGGP số ra ngày 16 - 3 - 1989
về cuộc thi “Hoa hậu Áo dài’89” của báo Phụ Nữ.
Những suy nghĩ về cuộc thi đầu tiên này vẫn còn mang
ý nghĩa thời sự rât lớn…

QUA HỘI THI
“HOA HẬU ÁO DÀI’ 89”

Hội thi “Hoa hậu Áo dài’ 89” (HHAD’89), do báo Phụ Nữ Tp.HCM tổ chức đã thu hút gần ba vạn lượt người xem trực tiếp. Ý kiến về cuộc thi chắc có khác nhau, nhưng thành công và kết quả là điều không thể phủ nhận được.
Trên góc độ hoạt động chính trị, tư tưởng và văn hóa, hội thi “Hoa hậu Áo dài’ 89”đã gợi cho chúng ta đôi điều suy nghĩ bổ ích.
So với các hoạt động do Hội Liên hiệp Tp.HCM tổ chức nhân kỷ niệm ngày truyền thống phụ nữ 8 - 3 năm nay, hội thi HHAD’ 89 đã thu hút quần chúng và có tiếng vang xã hội nhiều nhất. Từ lâu, trong công tác đoàn thể, chúng ta luôn lấy chủ trương, nghị quyết của Đảng làm nội dung hoạt động. Điều này rất đúng nhưng chưa đủ, nhất là trong tình hình hiện nay. Do điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội đã thay đổi, tâm tư, tình  cảm và mọi sinh hoạt của quần chúng có nhu cầu rất đa dạng và phong phú. Việc vô tình hay cố ý quay lưng với những nhu cầu có thật của bộ phận quần chúng nào đó là một trong những nguyên nhân quan trọng làm cho hoạt động của quần thể bị đơn điệu, hình thức không thu hút được quần chúng.
Giữa lúc Thành phố còn đang lúng túng, chưa khắc phục được, một số mặt đang xuống cấp, chưa đúng hướng trong hoạt động văn hóa, nội dung cuộc thi HHAD’ 89 là một đóng góp rất tích cực. Hội thi đã chỉ ra một số vấn đề có tính chất phương pháp, quan điểm giải quyết những hiện tượng tế nhị, phức tạp trong quản lý, chỉ đạo hoạt động văn hóa. Trước những nhu cầu có thật nhưng chưa đúng hướng của quần chúng , thay vì ngăn cấm, hô hào lên án và hành động theo kiểu “đắp đê chận dòng nước chảy”, chúng ta chỉ nên “lái dòng chảy trôi đúng hướng”. Hội thi HHAD’ 89 phải chăng là một biểu hiện của một dạng tư duy chính trị, một loại công tác tư tưởng phù hợp với tình hình kinh tế và văn hóa của thành phố đang đi vào thời kỳ mở cửa giao lưu với nước ngoài? Phải nhập cuộc với quần chúng để hướng dẫn quần chúng. Không thể đứng bên trên hay bên ngoài quần chúng để yêu cầu quần chúng làm cái này, cái nọ theo mong muốn chủ quan của chúng ta – cho dù đó là những mong muốn đầy thiện chí đúng đắn.
Hội thi HHAD’ 89 cũng đã làm rõ thêm một vấn đề khá phù hợp với yêu cầu mới trong hoạt động báo chí. Một tờ báo không thể đến với bạn đọc qua trang báo mà còn bằng nhiều con đường khác. Chính những con đường ngoài trang báo là chất bổ dưỡng lâu bền để nhà báo có thể làm tốt nhiệm vụ tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng theo quan điểm lấy dân làm gốc.
Tuy còn có những thiếu sót về mặt tổ chức và kỹ thuật, nhưng phần thành công của hội thi HHAD’89 đã giúp báo Phụ Nữ Tp. HCM bám rễ sâu thêm vào quần chúng và tiếp tục khẳng định vai trò của mình trong hoạt động của hội Liên hiệp Phụ Nữ  Tp cũng như trong phong trào cách mạng của nhân dân TP.

    HỒNG CHIẾN
           ( Ban Tuyên huấn  Thành ủy p.HCM )

Người cuối cùng còn sót lại của thế hệ họa sĩ khóa đầu tiên Trường Cao Đẳng Mỹ thuật Đông Dương – họa sĩ Lê Phổ – đã vĩnh viễn ra đi vào 4 giờ sáng ngày 12-12-2001 tại Paris ( Pháp ), hưởng thọ 94 tuổi. Ông được xem là một trong những họa sĩ bậc thầy xuất sắc nhất của hội họa Việt Nam đương đại và là người đầu tiên có công trong việc cách tân chiếc áo dài phụ nữ Việt Nam.
Họa sĩ Lê Phổ sinh năm 1907 tại Hà Nội. Năm 18 tuổi ông được vinh dự vào học khóa đầu tiên ( 1925 – 1930 ) tại trường Cao Đẳng Mỹ thuật Đông Dương và được sự hướng dẫn tận tình của hai người thầy là Victor Tardieu ( cũng là người sáng lập, hiệu trưởng đầu tiên của trường này ) và Joseph Inguimberty. Khác với trào lưu hội họa lúc này hay sao chép phong cách phương Tây, Victor Tardieu đã khuyến khích học trò của mình nên giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong các tác phẩm, kể cả trong cách sử dụng vàthực hiện trên các chất liệu như lụa, sơn mài truyền thống Việt Nam.
Có lẽ nhờ ảnh hưởng này mà Lê Phổ hầu như chỉ vẽ trên lụa   ( với sơn dầu hay màu nước ) và mang đậm nét Á Đông, dù sau này ông được cấp học bổng sang Pháp tiếp tục theo học tại trường Mỹ thuật Paris nổi tiếng và ít nhiều chịu ảnh hưởng bởi trào lưu ấn tượng, rồi đến với nhiều trào lưu nghệ thuật khác nhau ở Ý, Bỉ, Đức… Trong hàng nghìn tác phẩm của Lê Phổ vẽ từ thập niên 1920 đến thập niên 1990, hình ảnh người phụ nữ luôn được ông chăm chút với một vẻ yêu kiều, sống động và dạt dào tình cảm       ( Thiếu nữ với hoa cẩm chướng, Thiếu nữ và cây phong lan, Chân dung thiếu nữ, Kim Vân Kiều…).
Không chỉ là một họa sĩ bậc thầy được giới hội họa trong và ngoài nước đánh giá cao, ông còn được xem là người đầu tiên có công trong việc cách tân chiếc áo dài truyền thống Việt Nam. Từ chiếc áo dài thụng rất xưa trong cung đình, Lê Phổ đã làm đơn giản đi và nhẹ nhàng hơn kể cả về kiểu dáng (được may ôm hơn, cổ thấp hơn, chiều dài áo ngắn hơn) và chất liệu ( thô mộc người dân, gấm lụa cho người sang trọng ). Chiếc áo dài đã được tiện lợi và tân thời hơn, do đó ngày càng phổ biến trong cả giới bình dân lẫn quí tộc, cả nam lẫn nữ lúc đương thời. Đó là chiếc áo dài cổ điển và từ đó trở thành nền tảng cho chiếc áo dài Việt Nam sau này, dù trải qua bao thăng trầm nhưng vẫn giữ được những nét căn bản, không bị biến thiên nhiều theo thời gian. Đặc biệt là những tà áo dài cách tân này lại càng tôn thêm vẻ đẹp cho các thiếu nữ trong tranh của ông.
        
HỒNG SƠN
     Trích báo TUỔI TRẺ
Thứ Ba ngày 18 – 12 - 2001